آدم بر فی ها
ماهنامه سینما و ادبیات شماره یک فروردین 87
گزین گویه
متن همان آدم بی خیالی است که به پدر سیاسی اش پشت میکند(رولان بارت)
عکس برگزیده
فیلم پیشنهادی
پرونده سنتوری
فکر میکنم خیانته..../ علی صوفی
احتمالا تا زمان آماده شدن اولین شماره نشریه ما تب و تاب داستان سنتوری و دی وی دی قاچاقش پایین گرفته و یا تمام شده. اینکه چرا این فیلم که همراه بمانی و شیرک ضعیفترین فیلم مهرجویی است اینقدر سر و صدا به پا کرده پدیده جالب و منحصر به فردی است. در جامعه ای که دوز خوشی بالا نیست ذوق زدگی با هر پدیده ناقابلی بالا خواهد رفت .مثل مد شدن یکدفعه صدای محسن چاووشی . جالب است که او وقتی تازه چهره شده بود به خاطر شباهت آشکار صدایش به صدای سیاوش قمیشی تقبیح می شد و بدتر از آن نوانس ها و نوع تنظیم اهنگهایش کپی کامل و بی نقص صدای پیرسالی سیاوش قمیش بود. کسانی که صدای جوانسالی های قمیشی را شنیده اند می دانند که با چه صدای لخت و صاف و بی خشی می خواند و حالا کسی آمده بود که در جوانی صدای پیرمردی شصت و اندی ساله را نت به نت اجرا می کرد!!! سر ماجرای سنتوری همان صدا شده صدای ملکوتی.
آیا صدای چاووشی باعث توقیف سنتوری شد؟ ماجرای مشکل دار بودن سنتوری به پیش از جشنواره بیست و پنجم بر میگردد که به دلیل همزمانی با ایام سوگواری محرم حساسیت روی این فیلم که قطعات آهنگین و صحنه های سازنوازی داشت بالا رفت. نمایش ساز در تلویزیون تقریبا ممنوع است و در سینما دست کم در ایام سوگواری بعید است چنین صحنه هایی بر پرده روند. با این حال با کمی تعدیل، فیلم در جشنواره بیست و پنجم فجر ( بهمن ماه 1385) نمایش داده شد. چند ماه بعد کم کم حساسیت ها روی صدای چاووشی در فیلم برانگیخته شد. به نظر می رسد این تنها بهانه ای برای به تعویق انداختن اعلام توقیف نهایی فیلم بود. چیزی که چند ماه بعد رسما اعلام شد و دلایل توقیف آشکارا چیزهای دیگر بودند. اعلام شد صدای رادان را با کامپیوتر به صدای چاووشی نزدیک کرده ایم! کسانی که کمی از موسیقی سررشته دارند می دانند که خود صدای موجود چاووشی روی فیلم هم صدایی کاملا کامپیوتریزه شده و سمپل شده است. به هرحال صدای او روی قطعه های این فیلم حتی با ترانه های پیشینش هم تا حدودی متفاوت است. این شوخی که صدای رادان را به صدای چاووشی نزدیک کرده اند را خیلی ها باور نکردند و حدس زده می شد همان صدای چاووشی را با سمپلر نیم پرده بالا یا پایین کرده باشند که احتمالا باید بالا می بردند چون در همین حالتش هم صدا در مرز خفگی بود و پایین آوردنش چیزی شبیه یک فاجعه می شد. مهرجویی در گفتگوی خشمگینانه و جنجالی اش با رادیو زمانه این نکته را به روشنی تایید کرد که اصولا هیچ تلاشی از سوی سازندگان فیلم برای حذف صدای چاووشی صورت نگرفته بود و این حرفها شایعه بود!
به هر حال داستان از صدای خواننده گذشت و وارد مرزهای جدیدی شد:نوع پوشش علی در فیلم و برخی از دیالوگها که اگر این صحنه ها حذف می شدند دیگر چیزی از فیلم باقی نمی ماند. اینجای قضیه بیشترین افسوس را در بر دارد . واقعا با اصرار نکردن بر پوشش خاص علی خیلی از مشکلها رفع می گردید و شاید فیلم با دردسر کمتری روبرو می شد.
فیلم به هرحال توقیف رسمی شد و این توقیف بدون پرده پوشی اعلام شد و فیلم به همراه چند فیلم دیگر لکه سیاهی در سینمای این چند سال شمرده شد!!! سنتوری هرچند فیلم خیلی خوبی نیست ولی لکه ننگ را چه عرض کنم؟ گروه سازنده فیلم سفر دور دنیا را آغاز کردند و فیلم را در چند کشور نمایش دادند و قرار بود که اکران آن در آمریکا و... هم آغاز شود. خبر قرار گرفتن فیلم روی اینترنت برای دانلود به شکل یک شایعه پیچید و بعد معلوم شد صحت ندارد. خیلی ها به سودای سنتوری دی وی دی های تقلبی را از دستفروش ها خریداری کردند. ولی بالاخره فیلم واقعی رخ داد. درست در لحظه ای که کسی فکرش را نمیکرد. در بحبوحه آخرین روزهای جشنواره بیست و ششم فجر (بهمن1386) دی وی دی اصلی و کامل فیلم با کیفیت عالی و زیر نویس انگلیسی بیرون آمد و این دی وی دی صحنه هایی داشت که حتی در جشنواره بیست و پنجم هم دیده نشده بود. طرفداران و روشنفکران راستین فریاد بر آوردند که کسی نباید این دی وی دی را بخرد و این کار حرام است. دی وی دی فروشها پولها را می شمردند و می دیدند که مشتری هایشان روز به روز بیشتر هم می شود! کارگردان به عنوان آخرین درخواست تقاضا کرد اجازه دهند فیلم اکران شود تا بیش از این آسیب نبیند. خیلی ها معتقدند سنتوری اگر اکران می شد می توانست یک رکورد جدید بزند و حتی تا مرز فروش اخراجی ها پیش رود و چه بسا رکوردش را جا به جا کند. مجموعه فاکتورهای فیلم منطقا چنین چیزی را تایید می کنند. باز فرهیختگان دست به کار شدند و شماره حساب برای تله تان اعلام کردند تا جبران خسارت از تهیه کننده و کارگردان شود. فیلیمی که گفته شد حدود 600 میلیون خرج برداشته. و نهایتا شاید چند ده میلیون جمع آوری شد و داستان ختم شد.
همه این جنجالها برای چه بود؟ مگر فیلم و کالای فرهنگی هنری توقیفی در همه این سالها کم بوده که این یکی اینقدر حساسیت بر انگیز شود؟ در این مورد چند چیز دخیل است: چند سالی است که دوز خوشی پایین آمده و سنتوری بی رمق می توانست معجزه ای برای سینمای ایران و رونق آن باشد. دوم نقش ژورنالیست های پست مدرن در بت سازی از این فیلم را نمی شود انکار کرد. رویکرد به شدت ژورنالیستی به مقوله تحلیل فیلم و نقدهای زرد به جای نقد تحلیلی به شدت پا گرفته و اگر مستمر باشد آثار جنجال آفرین و مخربش را بیش از این هم نشان خواهد داد. نمونه اش حساسیت ایجاد کردن روی فیلمهایی مثل سنتوری است که اگر به عرش اعلا رساندن و طغیانگر نما بودن و تلخی آن ،این همه جار زده نمی شد شاید فیلم زیر ذره بین نمی رفت تا توقیف شود. کمی پیچیده است . حق با شماست.
بیرون آمدن دی وی دی سنتوری کار چه کسانی است؟ اگر فکر میکنید من می دانم سخت در اشتباهید.
نوشته های دیگر این پرونده را بخوانید: احمد میراحسان( تو همچنان داریوش مهرجویی هستی)
علی جعفر زاده( صدا چون می دهد ساز شکسته)
عماد نصیر دیوانی( اعتیاد بد است!)