درباره ما تبلیغات ارسال نظر آرشیو
گزین گویه
خدا از رگ گردن به شما نزدیکتر است
تصویر برگزیده
فیلم پیشنهادی
گذری بر سریال كلید اسرار با تكیه بر آراء امیل دوركیم
محسن پیشخانی
در دو دهه اخیر فیلمهای زیادی در ژانر ماوراء ساخته شده اند فیلمهایی مثل گرین مایلز كه با این جمله به پایان میرسد:جان كافی،یكی از عجائب طبیعت از بین ما رفت.در تلوزیون ایران هم سریال هایی با این محتوا ساخته شد كه بنابه سیاست تلویزیون منظور از ماوراء صرفا خداست و لاغیر،تا اینكه نوبت به پخش سریال كلید اسرار محصول كشور تركیه شد تا با محور نظم با اراده جهان نمایش داده شود،این سریال بر اساس حوادثی كه برای افراد جامعه پیش آمده با اغراقی غیر قابل انكار تهیه شده و بر این امر اصرار میكند كه سر و ته این حوادث را فقط خداوند یگانه هم می آورد و موجودی به نام انسان هیچ نقش فعالی در این راستا ندارد، بر این اساس از آراء دوركیم در شرح این قضیه میتوان سود جست.
دوركیم میگوید جامعه هنگامی كه در غلیان باشد آفریدگار مذهب است . افرادی كه در یك حالت روحی خاصی قرار میگیرند نیروهای غیر شخصی را حس میكنند كه هم در درون هستی های فردی و هم ماورای آنهاست ،به عقیده وی در جامعه فرد گرا و عقل باور امروزی اقتدار عالی اخلاقی و فكری كه در اختیار علم است،در گذشتن از حد آموزه های علمی و گذر به ماوراء ممكن است ولی انكار آن غیر ممكن است. اما جامعه عقل گرا هم نیاز به دین و اعتقاد دارد تا نظم برقرا ر باشد ، این نیاز را دین سنتی نمی تواند پاسخ دهد . از آنجائیكه دین تجسم دیگری از جامعه است دور كیم اعتقاد دارد در طول تاریخ از راه ایمان ، تحت عناوین توتم و خدا انسان پرستش را آغاز كرده است و راه گریزی از این امر نیست ،توتم تجسمی از خدا در ساده ترین نوع جامعه است و خدا نمودی از ماوراء بر جوامع پیچیده تر؛ هدف نظریه دوركیم اینست كه بنیاد واقعیت موضوع ایمان را اثبات كند، بی آنكه محتوای فكر سنتی را بپذیرد . مذاهب سنتی ،بر اثر توسعه عقل باوری علمی محكومند لكن همین پیشرفت علمی موجب نجات چیزی میشود كه خود خواهان از بین بردن آن است چرا كه تحقیق علمی نشان می دهد كه آدمیان هیچگاه جز جامعه خودشان چیزی دیگر را نپرستیده اند .
آنچه از گفتار بالا منتج می شود اینست كه با كلید اسرار كه تبلیغ یك دین سنتی است نمیتوان پاسخگوی اقتضای جامعه ای شد كه بر محور عقل صرف قرار دارد . بزعم دور كیم جامعه قادر است در هر دوره خدایان مورد نیاز خویش را بسازد شاید هم اگر دوركیم اكنون زنده بود جمله اش را بدین شكل اصلاح می كرد: دین باید بروز رسانی شود. حال، آیا كلید اسرار دین را بروز رسانی می كند؟ این سریال در ژانر ماوراء در ردهء تثبیت طبیعت با یك نظم لاهوتی پرسه میزند هدف نمایش این سریال چیزی نیست جزء اثبات نظم عادلانه جهان كه بر مبنای روایات واقعی مطرح میشود . یعنی از ما وراء برای اثبات خدا سود می جوید اما باور دور كیم چیز دیگری است چرا او كه یك جامعه شناس نظم گر است كه این نظم را از علمی می گیرد كه با ماوراء در تضاد است . او عقیده دارد دین باید باشد تا نظم در جامعه برقرار شود ، علم با كشف واقعیت همهء ادیان ، دین دیگری ایجاد نمی كند ، بلكه این اعتقاد را بوجود می آورد كه جامعه قادر است ، خدای روزگارانش را بسازد .
به عقیده دوركیم : هر نوع جامعه ای نیاز به خدای مخصوص خود دارد تا زیر سایه آن از هر نوع هرج و مرجی جلوگیری كند او دو نوع جامعه اصلی را تشخیص داده است :جوامع ساده مكانیكی ،به اصطلاح خود دوركیم از راه همانندی دارای همبستگی هستند،هنگامیكه این شكل همبستگی بر جامعه مسلط باشد افراد جامعه چندان تفاوتی با یكدیگر ندارند.آنان اعضای یك اجتماع واحدند كه احساسات همانندی دارند و به ارزش های واحدی وابسته اند و مفهوم مشتركی از تقدس دارند،جامعه ای یكدست كه با حرمت گذاشتن به برخی اجسام و اجرام از نبات و گیاه گرفته تا حشرات و حیوانات و خورشید و ماه همه در حرمان امن تقدس این افراد مورد پرستش قرار میدانند خدای این قبایل ابتدایی كه دوركیم نام توتم بر آن مینهد به سادگی هر چه تمامتر مورد پذیرش و پرستش بوده و با سایه نظم را روی این اجتماع ساده بشری می گستراند، صورت متضاد این نوع جامعه جوامع پیچیده ارگانیكی است كه به وسیله اجماع اجتماعی یعنی وحدت انسجام یافته اجتماع ،در آن نتیجه تمایز اجتماعی افراد با هم است یا از راه این تمایز بیان میشود،افراد دیگر همانند نیستند و خدا در این جوامع فوق طبیعت است كه از باورها و مراسم طبیعی مشتق شده است و عاملی مهم برای وحدت اجتماعی به شمار میرود ؛ واضح است در قرن بیست ویكم نوع جامعه مكانیكی مانند اژدهای كومودور بسیار نایاب است،پس نمیتوان جوامع جهان سوم را از نوع جوامع ساد ه ای بدانیم كه بتوان احساس مشترك مذهبی را بدانها القا كرد ، پس شاید بتوان از این مقال اینرا استنباط كرد كه كارایی سریال كلید اسرار بیش از آنكه جنبه القای حس مشترك مذهبی داشته باشد جنبه داستانی و قصه پردازی عامیانه ای دارد كه بیشترین كاركرد آن سرگرمی عده ای ازافراد جامعه است.
استفاده از مطالب این سایت بدون ذکر دقیق و قابل لینک آدرس سایت ممنوع می باشد/ لینک دادن مجاز است